ที่ตั้งและอาณาเขต
จังหวัดแม่ฮ่องสอนเป็นจังหวัดชายแดน มีเนื้อที่ประมาณ 12,780.50 ตารางกิโลเมตร โดยมีอาณาเขตติดต่อกับบริเวณใกล้เคียง ดังนี้
-
ทิศเหนือติดต่อกับสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา
-
ทิศใต้ติดต่อกับจังหวัดตาก
-
ทิศตะวันออกติดต่อกับจังหวัดเชียงใหม่
-
ทิศตะวันตกติดต่อกับสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา
โดยจังหวัดแม่ฮ่องสอนมีขนาดพื้นที่รายอำเภอ และจำนวนแหล่งน้ำ มีรายละเอียดดังต่อไปนี้
| ลำดับ | อำเภอ | ลุ่มน้ำ | เนื้อที่ (ตร.กม.) 1 | จำนวนแหล่งน้ำ 2 | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| ขนาดเล็ก | ขนาดกลาง | ขนาดใหญ่ | ||||
| 1 | เมืองแม่ฮ่องสอน | สาละวิน, ปิง | 2,318.84 | - | 2 | - |
| 2 | ขุนยวม | สาละวิน, ปิง | 1,620.16 | - | 2 | - |
| 3 | ปาย | สาละวิน, ปิง | 2,299.30 | - | 1 | - |
| 4 | แม่สะเรียง | สาละวิน, ปิง | 2,635.80 | - | 2 | - |
| 5 | แม่ลาน้อย | สาละวิน, ปิง | 1,370.10 | - | - | - |
| 6 | สบเมย | สาละวิน | 1,438.82 | - | - | - |
| 7 | ปางมะผ้า | สาละวิน | 1,097.48 | - | 1 | - |
| รวม | 12,780.50 | 0 | 8 | 0 | ||
จัดทำข้อมูลภายใต้โครงการความร่วมมือทางวิชาการระหว่าง สทนช. และ สสน. เพื่อติดตามสถานการณ์น้ำ ปี 2565
แหล่งที่มา : 1 ชั้นข้อมูล (Shape file) กรมการปกครอง, 2556 และ 2 สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ และกรมชลประทาน
หมายเหตุ
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดใหญ่ ความจุกักเก็บน้ำมากกว่า 100 ล้าน ลบ.ม.ขึ้นไป
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดกลาง ความจุกักเก็บน้ำตั้งแต่ 2 – 100 100 ล้าน ลบ.ม.
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดเล็ก ความจุกักเก็บน้ำน้อยกว่า 2 ล้าน ลบ.ม.
สภาพภูมิประเทศ
สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปของจังหวัดแม่ฮ่องสอน พื้นที่ประมาณร้อยละ 90 เป็นภูเขาสูงและป่าไม้ที่เหลือเป็นที่ราบสองฝั่งลำน้ำ และที่ราบในหุบเขามีเทือกเขาที่สูง และสลับซับซ้อนมากมาย เช่น ดอยถ้ำหมากแกง ดอยหนองเขียว ดอยกิ่วลม ดอยแม่เหาะ และดอยลาน มีแม่น้ำสำคัญ 2 สาย คือ แม่น้ำปาย และแม่น้ำยวม
จัดทำข้อมูลภายใต้โครงการความร่วมมือทางวิชาการระหว่าง สทนช. และ สสน. เพื่อติดตามสถานการณ์น้ำ ปี 2565
แหล่งที่มา : U.S. Geological Survey (usgs)
ดัชนีชี้วัดการจัดการน้ำ จังหวัดแม่ฮ่องสอน
จังหวัดแม่ฮ่องสอน มีค่าดัชนีชี้วัดการจัดการน้ำ หรือ WMI เท่ากับ 3.16 ซึ่งถือว่าอยู่ในระดับมีประสิทธิภาพ เมื่อพิจารณาดัชนีชี้วัดรายมิติ แสดงดังรูปที่ 2.10-1 มีค่าดัชนีชี้วัดสูงสุดอยู่ในมิติที่ 4 ที่เป็นในระดับต้นแบบ และคะแนนเต็ม 5 แสดงให้เห็นว่าภาพรวมความสมดุลของน้ำต้นทุน และการใช้น้ำของจังหวัดอยู่ในระดับสมดุล และยั่งยืน ส่วนค่าดัชนีชี้วัดต่ำสุดอยู่ในมิติที่ 8 การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ซึ่งอยู่ในระดับต้องพัฒนา (Engaged) ที่ยังไม่มีระบบติดตามตรวจสอบ และการบริหารจัดการที่ยังขาดการ มีส่วนร่วมของประชาชน รวมถึงการสนับสนุนการวิจัย และพัฒนาด้านน้ำที่น้อยมาก สำหรับในมิติอื่น ๆ ได้แก่ การจัดการน้ำเพื่อการอุปโภค - บริโภค ในมิติที่ 2 และการจัดการภัยพิบัติที่เกิดจากน้ำในมิติที่ 6 ที่อยู่ในระดับต้นแบบ แสดงให้เห็นว่าประชาชนสามารถเข้าถึงน้ำอุปโภค - บริโภคได้ทั่วถึงครอบคลุมทุกพื้นที่ของจังหวัด ทั้งในเขตเมือง และเขตชนบท และยังมีขีดความสามารถในการรับมือกับภัยแล้ง และอุทกภัย ในระดับดีมาก รวมถึงต้นทุนทรัพยากรน้ำ ในมิติที่ 1 ก็อยู่ในระดับที่มีประสิทธิภาพแล้ว คือมีความมั่นคง ทั้งน้ำผิวดินและน้ำบาดาล ทั้งนี้จากการพิจารณาค่าดัชนีตัวชี้วัดในมิติที่ 3 5 และ 7 ที่ถึงแม้จะอยู่ในระดับ ปานกลาง หรือมีศักยภาพแล้ว แต่ยังต้องมีการพัฒนาเพื่อให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ทั้งในเรื่องของการเข้าถึงน้ำเพื่อพัฒนาที่สามารถดำเนินการได้แล้ว แต่ยังเป็นเพียงบางส่วนเท่านั้น รวมถึงในเรื่องของคุณภาพน้ำ และสิ่งแวดล้อมที่มีกฎหมาย แต่ยังขาดการกำกับดูแล และป่าไม้ในพื้นที่ที่ยังขาดความอุดมสมบูรณ์ และ ขาดการบริหารจัดการในพื้นที่ป่าต้นน้ำ
รูปที่ 2.10-1 ดัชนีชี้วัดการจัดการน้ำของจังหวัดแม่ฮ่องสอน