ที่ตั้งและอาณาเขต
ลำปางเป็นจังหวัดตั้งอยู่ภาคเหนือของไทย มีเนื้อที่ประมาณ 12,488.22 ตารางกิโลเมตร พื้นที่ส่วนใหญ่เกือบทั้งหมดของจังหวัดอยู่ในลุ่มน้ำวัง โดยมีอาณาเขตติดต่อกับบริเวณใกล้เคียง ดังนี้
-
ทิศเหนือติดต่อกับจังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ และพะเยา
-
ทิศใต้ติดต่อกับจังหวัดตาก
-
ทิศตะวันออกติดต่อกับจังหวัดแพร่ และสุโขทัย
-
ทิศตะวันตกติดต่อกับจังหวัดลำพูน
โดยจังหวัดลำปางมีขนาดพื้นที่รายอำเภอ และจำนวนแหล่งน้ำ มีรายละเอียดดังต่อไปนี้
| ลำดับ | อำเภอ | ลุ่มน้ำ | เนื้อที่ (ตร.กม.) 1 | จำนวนแหล่งน้ำ 2 | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| ขนาดเล็ก | ขนาดกลาง | ขนาดใหญ่ | ||||
| 1 | เมืองลำปาง | วัง | 1,192.64 | 19 | 1 | 1 |
| 2 | แม่เมาะ | วัง, ยม | 1,132.74 | 5 | 1 | - |
| 3 | เกาะคา | วัง | 512.43 | 15 | - | - |
| 4 | เสริมงาม | วัง | 737.9 | 15 | 2 | - |
| 5 | งาว | วัง, ยม | 1,524.07 | 5 | 1 | - |
| 6 | แจ้ห่ม | วัง | 1,141.03 | 18 | 1 | 1 |
| 7 | วังเหนือ | วัง, โขงเหนือ | 919.93 | 9 | - | - |
| 8 | เถิน | วัง, ยม | 1,777.16 | 11 | 2 | 1 |
| 9 | แม่พริก | วัง | 660.43 | 8 | 1 | - |
| 10 | แม่ทะ | วัง | 807.94 | 20 | 1 | - |
| 11 | สบปราบ | วัง | 494.79 | 15 | 1 | - |
| 12 | ห้างฉัตร | วัง | 611.15 | 13 | 3 | - |
| 13 | เมืองปาน | วัง | 976.01 | 8 | - | - |
| รวม | 12,488.22 | 161 | 14 | 3 | ||
จัดทำข้อมูลภายใต้โครงการความร่วมมือทางวิชาการระหว่าง สทนช. และ สสน. เพื่อติดตามสถานการณ์น้ำ ปี 2565
แหล่งที่มา : 1 ชั้นข้อมูล (Shape file) กรมการปกครอง, 2556 และ 2 สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ และกรมชลประทาน
หมายเหตุ
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดใหญ่ ความจุกักเก็บน้ำมากกว่า 100 ล้าน ลบ.ม.ขึ้นไป
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดกลาง ความจุกักเก็บน้ำตั้งแต่ 2 – 100 100 ล้าน ลบ.ม.
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดเล็ก ความจุกักเก็บน้ำน้อยกว่า 2 ล้าน ลบ.ม.
สภาพภูมิประเทศ
ลักษณะภูมิประเทศทั่วไปของจังหวัดลำปางเป็นรูปยาวรี พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขามีที่ราบสูงและที่ราบลุ่มในบริเวณแม่น้ำวัง พื้นที่ป่าประกอบด้วยไม้สักและไม้เบญจพรรณ จังหวัดลำปางมีภูเขาสำคัญ ได้แก่ ดอยขุนตาล กั้นเขตแดนจังหวัดลำปางและจังหวัดลำพูน ดอยผีปันน้ำหรือดอยนางแก้ว อยู่ในเขตอำเภอวังเหนือกั้นเขตแดนระหว่างจังหวัดลำปางและจังหวัดเชียงราย แม่น้ำที่สำคัญ ได้แก่ แม่น้ำวัง แม่น้ำงาว และแม่น้ำจาง
จัดทำข้อมูลภายใต้โครงการความร่วมมือทางวิชาการระหว่าง สทนช. และ สสน. เพื่อติดตามสถานการณ์น้ำ ปี 2565
แหล่งที่มา : U.S. Geological Survey (usgs)
ดัชนีชี้วัดการจัดการน้ำ จังหวัดลำปาง
จังหวัดลำปางมีค่าดัชนีชี้วัดการจัดการน้ำ หรือ WMI เท่ากับ 3.78 ซึ่งถือว่าอยู่ในระดับมีประสิทธิภาพ (Effective) ดัชนีรายมิติ แสดงดังรูปที่ 2.10-5 โดยจังหวัดลำปางมีค่าดัชนีชี้วัดสูงสุดในมิติที่ 2 การจัดการน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค ซึ่งอยู่ในระดับต้นแบบ แสดงให้เห็นว่าประชาชนสามารถเข้าถึงน้ำอุปโภค - บริโภคได้ทั่วถึงครอบคลุมทุกพื้นที่ของจังหวัด ทั้งในเขตเมืองและเขตชนบท ส่วนค่าดัชนีชี้วัดตํ่าสุดในมิติที่ 3 ความมั่นคงของน้ำเพื่อการพัฒนา ซึ่งอยู่ในระดับมีศักยภาพ มีผลิตภาพการใช้น้ำสูงในบางภาคส่วน โดยมีดัชนีชี้วัดมิติย่อยด้านเกษตรกรรม 2.56 ด้านผลิต 1.79 ด้านบริการ 3.58 แสดงให้เห็นว่าในจังหวัดลำปางมีการจัดการด้านเกษตรกรรมและการผลิตต่ำกว่าการบริการ ในมิติอื่นที่จังหวัดลำปางมีค่าดัชนีชี้วัดในระดับมีประสิทธิภาพ ได้แก่ มิติที่ 1 ต้นทุนทรัพยากรน้ำ มีความมั่นคงด้านต้นทุนทรัพยากรน้ำทั้งน้ำผิวดินและน้ำบาดาล มีอ่างเก็บน้ำ ขนาดใหญ่ 2 แห่ง ขนาดกลาง 7 แห่งขนาดเล็ก 135 แห่ง มีความจุรวม 468.18 ล้านลูกบาศก์เมตร โดยมีพื้นที่ชลประทาน 155,361 ไร่ มิติที่ 5 การจัดการคุณภาพน้ำและสิ่งแวดล้อม มีพื้นที่เมืองน้อย และโรงงานอุตสาหกรรมไม่หนาแน่น มีน้ำรักษาสมดุลนิเวศท้ายนํ้ามีเพียงพอตลอดปี และแหล่งน้ำผิวดินมีคุณภาพดี มิติที่ 6 การจัดการภัยพิบัติที่เกิดจากน้ำ อยู่ในระดับที่ไม่เกิดความเสียหายมากนัก สามารถรับมือภัยแล้งและอุทกภัยได้ดีมีความเสียหายน้อยฟื้นฟูได้รวดเร็ว และมิติที่ 8 การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ มีระบบติดตามตรวจสอบ มีแผนการจัดการน้ำทุกระดับและประชาชนมีส่วนร่วมในการจัดการน้ำในกิจกรรมที่สำคัญ สนับสนุนการวิจัยและพัฒนาด้านน้ำตามประเด็นปัญหาที่เผชิญ และในระดับต้นแบบ ได้แก่ มิติที่ 4 ความสมดุลของน้ำต้นทุนและการใช้น้ำมีการใช้น้ำอย่างสมดุล และมิติที่ 7 การจัดการและอนุรักษณ์ป่าต้นน้ำ มีพื้นที่ป่ามากและอุดมสมบูรณ์ รวมทั้งมีองค์กรที่คอยดูแลจัดการป่า
รูปที่ 2.10-5 ดัชนีชี้วัดการจัดการน้ำของจังหวัดลำปาง