ที่ตั้งและอาณาเขต
จังหวัดเชียงรายตั้งอยู่บริเวณชายแดนทางด้านเหนือสุดของประเทศไทย มีเนื้อที่ประมาณ 11,577.54 ตารางกิโลเมตร โดยมีอาณาเขตติดต่อกับบริเวณใกล้เคียง ดังนี้
-
ทิศเหนือติดต่อกับประเทศสหภาพพม่า และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
-
ทิศใต้ติดต่อกับจังหวัดพะเยา และลำปาง
-
ทิศตะวันออกติดต่อกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
-
ทิศตะวันตกติดต่อกับจังหวัดเชียงใหม่
โดยจังหวัดเชียงรายมีขนาดพื้นที่รายอำเภอ และจำนวนแหล่งน้ำ มีรายละเอียดดังต่อไปนี้
| ลำดับ | อำเภอ | ลุ่มน้ำ | เนื้อที่ (ตร.กม.)1 | จำนวนแหล่งน้ำ 2 | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| ขนาดเล็ก | ขนาดกลาง | ขนาดใหญ่ | ||||
| 1 | เมืองเชียงราย | โขงเหนือ | 1,646.84 | 14 | 2 | - |
| 2 | เวียงชัย | โขงเหนือ | 348.36 | 11 | 1 | - |
| 3 | เชียงของ | โขงเหนือ | 762.07 | 11 | 1 | - |
| 4 | เทิง | โขงเหนือ | 854.08 | 26 | 6 | - |
| 5 | พาน | โขงเหนือ, วัง | 978.44 | 7 | - | - |
| 6 | ป่าแดด | โขงเหนือ | 257.30 | 6 | - | - |
| 7 | แม่จัน | โขงเหนือ | 675.06 | 13 | - | - |
| 8 | เชียงแสน | โขงเหนือ | 454.74 | 5 | - | - |
| 9 | แม่สาย | โขงเหนือ | 304.56 | 4 | 1 | - |
| 10 | แม่สรวย | โขงเหนือ, วัง | 1,399.96 | 9 | 1 | - |
| 11 | เวียงป่าเป้า | โขงเหนือ, ปิง, วัง | 1,236.22 | 4 | 1 | - |
| 12 | พญาเม็งราย | โขงเหนือ | 469.88 | 5 | - | - |
| 13 | เวียงแก่น | โขงเหนือ | 460.64 | 2 | 12 | - |
| 14 | ขุนตาล | โขงเหนือ | 264.01 | - | - | - |
| 15 | แม่ฟ้าหลวง | โขงเหนือ | 662.24 | - | - | - |
| 16 | แม่ลาว | โขงเหนือ | 213.61 | - | 1 | - |
| 17 | เวียงเชียงรุ้ง | โขงเหนือ | 273.12 | - | - | - |
| 18 | ดอยหลวง | โขงเหนือ | 316.41 | - | - | - |
| รวม | 11,577.54 | 117 | 26 | 0 | ||
จัดทำข้อมูลภายใต้โครงการความร่วมมือทางวิชาการระหว่าง สทนช. และ สสน. เพื่อติดตามสถานการณ์น้ำ ปี 2565
แหล่งที่มา : 1 ชั้นข้อมูล (Shape file) กรมการปกครอง, 2556 และ 2 สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ และกรมชลประทาน
หมายเหตุ
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดใหญ่ ความจุกักเก็บน้ำมากกว่า 100 ล้าน ลบ.ม.ขึ้นไป
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดกลาง ความจุกักเก็บน้ำตั้งแต่ 2 – 100 100 ล้าน ลบ.ม.
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดเล็ก ความจุกักเก็บน้ำน้อยกว่า 2 ล้าน ลบ.ม.
สภาพภูมิประเทศ
สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปของภูจังหวัดเชียงราย เป็นลักษณะภูเขาล้อมรอบและมีที่ว่างระหว่างทิวเขา ด้านตะวันตกมีทิวเขาถนนธงชัยทอดจากประเทศสหภาพพม่าลงมาทางใต้ทางตะวันออกมีทิวเขาดอยยาวทอดจากอำเภอเชียงของลงมาถึงอำเภอเทิง และทิวเขาดอยผาหม่นซึ่งแบ่งกั้นพรมแดนไทย-ลาว ทอดยาวจากอำเภอเชียงของลงมาถึงอำเภอเชียงคำเลยไปถึงอำเภอทุ่งช้าง และอำเภอปัว จังหวัดน่าน
จัดทำข้อมูลภายใต้โครงการความร่วมมือทางวิชาการระหว่าง สทนช. และ สสน. เพื่อติดตามสถานการณ์น้ำ ปี 2565
แหล่งที่มา : U.S. Geological Survey (usgs)
ดัชนีชี้วัดการจัดการน้ำ จังหวัดเชียงราย
จังหวัดเชียงราย มีค่าดัชนีชี้วัดการจัดการน้ำ หรือ WMI เท่ากับ 3.38 ซึ่งถือว่าอยู่ในระดับมีประสิทธิภาพ เมื่อพิจารณาดัชนีชี้วัดรายมิติ แสดงดัง รูปที่ 2.10-3 มีค่าดัชนีชี้วัดสูงสุดอยู่ในมิติที่ 2 แสดงให้เห็นว่าประชาชนสามารถเข้าถึงน้ำอุปโภค - บริโภคได้ทั่วถึงครอบคลุมทุกพื้นที่ของจังหวัด ทั้งในเขตเมืองและเขตชนบท ส่วนค่าดัชนีชี้วัดต่ำสุดอยู่ในมิติที่ 3 ที่ถึงแม้จะอยู่ในระดับปานกลาง หรือมีศักยภาพ แต่การเข้าถึงแหล่งน้ำเพื่อพัฒนาที่สามารถดำเนินการได้ยังมีเพียงพื้นที่บางส่วนเท่านั้น สำหรับในมิติอื่น ๆ ได้แก่ มิติที่ 4 ความสมดุลของน้ำต้นทุนและการใช้น้ำ ที่อยู่ในระดับต้นแบบ แสดงให้เห็นว่าภาพรวมความสมดุลของน้ำต้นทุนและการใช้น้ำของจังหวัดอยู่ในระดับสมดุล และยั่งยืน ส่วนการจัดการภัยพิบัติที่เกิดจากน้ำในมิติที่ 6 และการจัดการ และอนุรักษ์ป่าต้นน้ำในมิติที่ 7 อยู่ในระดับที่มีประสิทธิภาพแล้ว คือ สามารถรับมือภัยแล้ง และอุทกภัยได้ดี มีความเสียหายน้อย และฟื้นฟูได้เร็ว รวมถึงป่าไม้นั้นมีเพียงพอ อุดมสมบูรณ์ และมีการจัดการป่าต้นน้ำที่ดี ทั้งนี้จากการพิจารณาค่าดัชนีตัวชี้วัดในมิติที่ 1 5 และ 8 ที่ถึงแม้จะอยู่ในระดับปานกลาง หรือมีศักยภาพแล้ว แต่ยังต้องมีการพัฒนาเพื่อให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ทั้งในเรื่องของการเพิ่มต้นทุนทรัพยากรน้ำให้มากขึ้น การกำกับดูแลในเรื่องของกฎหมายคุณภาพน้ำ และสิ่งแวดล้อม และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมการจัดการน้ำของประชาชน และสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาด้านน้ำให้มากขึ้น
รูปที่ 2.10-3 ดัชนีชี้วัดการจัดการน้ำของจังหวัดเชียงราย